گزارش تحلیلی: وضعیت بازار لیتیوم، پلاتین و پالادیوم و بررسی در بورس تهران، لندن و آمریکا — آبان ۱۴۰۴

مقدمه
آبان ۱۴۰۴ هم‌زمان شاهد تحرکات مهم در سه فلز با کارکردهای متفاوت بود: لیتیوم (فلز راهبردی باتری و ذخیره‌سازی انرژی)، و دو فلز گران‌بهای گروه پلاتین (پلاتین و پالادیوم) که هم کاربرد صنعتی (کاتالیزورها، صنایع شیمیایی) و هم کارکرد سرمایه‌ای دارند. روندهای قیمتی و ساختاری در هر یک از این بازارها تحت تأثیر ترکیبی از عرضه جهانی (افزایش ظرفیت یا اختلالات معدنی)، تقاضای فناوری (خودروهای برقی و ذخیره‌سازی) و متغیرهای مالی (نرخ بهره، جریان سرمایه در بازارهای آتی) قرار گرفتند. (Trading Economics)

بخش اول — لیتیوم: عرضه رو به افزایش؛ نوسان قیمتی و دغدغه رقابت چین
۱. وضعیتی کلی و قیمت در آبان ۱۴۰۴
در آبان ۱۴۰۴ بازار لیتیوم جهانی وارد مرحله‌ای از نوسان شد؛ پس از دوره‌ای کاهش شدید قیمت ناشی از افزایش عرضه چینی، در اوایل آبان مجدداً قیمت‌ها در چین و بازارهای آسیایی علائمی از ریکاوری نشان دادند و قیمت کربنات لیتیوم و فروآلیاژهای اسپودومِن به سطوح بالاتری برگشتند. داده‌های قیمتی و گزارش‌های تحلیلی نشان می‌دهد که بازیگران بزرگ بازار (تحلیلگرانی مانند Benchmark/TradingEconomics/Metal.com) رشد تقاضای بلندمدت را تأیید می‌کنند اما سرعت افزایش عرضه می‌تواند کوتاه‌مدت فشار نزولی بیاورد. (streetwisereports.com)

۲. عوامل بنیادی

• تقاضای بخش خودروهای برقی و بسته‌های ذخیره‌سازی هنوز محرک اصلی است و پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی تا ۲۰۳۰ چند برابر شود؛ در مقابل، توسعه پروژه‌های استخراج و پالایش در استرالیا، آرژانتین، شیلی و حتی پروژه‌های جدید در آمریکا (استخراج از آب‌های تولیدی نفت) ظرفیت عرضه را بالا برده است. (Midland Reporter-Telegram)
• چین همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد: از یک‌سو تولید و صادرات فراوان چین سبب رقابت قیمتی و کاهش مقطعی شد، و از سوی دیگر سیاست‌های تنظیمی و تسریع پروژه‌های پالایش در کشورهای واردکننده می‌تواند تعادل بازار را تغییر دهد.

۳. وضعیت ایران
در ایران بحث استخراج و ظرفیت‌سازی لیتیوم (کشف ذخایر، شرکت‌های باتری‌سازی داخلی و پروژه‌های پالایش) فعال شده اما در عمل مرحله صنعتی‌شدن و دستیابی به محصولات باتری‌گرید هنوز در ابتدای راه است؛ برخی گزارش‌های داخلی به تلاش تولیدکنندگان باتری لیتیومی و پروژه‌های تحقیق و توسعه اشاره دارند اما تبدیل ذخایر نظری به تولید اقتصادی زمان‌بر است. در نتیجه، بازار داخلی تأثیرپذیری بیشتری از تغییرات قیمت جهانی و واردات مواد اولیه نشان می‌دهد. (metalonline.ir)

بخش دوم — پلاتین و پالادیوم: فشار عرضه، تقاضای خودرو و نوسان سرمایه‌ای
۱. وضعیت قیمتی در لندن و بازارهای جهانی (آبان ۱۴۰۴)
در آبان ۱۴۰۴ هر دو فلز پلاتین و پالادیوم تحت تأثیر کاهش نسبی عرضه فیزیکی و تغییر انتظارات سرمایه‌ای قرار گرفتند؛ داده‌های LBMA و منابع قیمتی نشان می‌دهد که پالادیوم در ماه‌های اخیر نسبت به پلاتین نوسان بیشتری تجربه کرده است و هر دوی آن‌ها حساس به تحولات بازار خودرو (تقاضای کاتالیست) و جریان سرمایه در بازارهای آتی‌اند. خبرهای مربوط به کاهش موجودی‌های انبار و بالا بودن نرخ اجاره (lease rates) فلزات نیز نشانه تنگنای فیزیکی در بازار بود. (lppm.com)

۲. بازارهای آتی آمریکا (COMEX/CME) و نقش سرمایه‌گذاران مالی
بازارهای آتی آمریکا میزبان ابزارهای معاملاتیِ نقدی و مشتقه برای پالادیوم و پلاتین‌اند؛ حجم معاملات و موقعیت‌های باز در آبان ۱۴۰۴ نشانگر ورود سرمایه‌های مالی به این دارایی‌ها بود که می‌تواند دامنه نوسانات را تشدید کند. همچنین تفاوت‌های ساختاری میان بازارهای LME/LBMA و CME (در نحوه تحویل فیزیکی و شفافیت انبارها) باعث شد که کشف قیمت و اسپردها در هر حوزه به طور متفاوتی واکنش نشان دهند. (CME Group)

۳. وضعیت در بورس تهران و بازار داخلی ایران
در ایران گزارش‌ها و تابلوهای قیمت فلزات گرانبها (مانند TGJU و سایت‌های تحلیلی داخلی) نشان دادند که قیمت ریالی پلاتین و پالادیوم تحت تأثیر نرخ دلار و انتظارات سرمایه‌ای حرکت می‌کند. به‌علاوه، بخشی از تقاضا در ایران به‌صورت سرمایه‌ای و از طریق بازار طلا/فلزات گران‌بها دنبال می‌شود؛ اما نقدشوندگی و دسترسی مستقیم به ابزارهای مشتقه بین‌المللی برای بسیاری از معامله‌گران داخلی محدود است که می‌تواند اختلاف قیمت محلی را نسبت به بازارهای جهانی تشدید کند. (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)

خطرها و نکات راهبردی

• برای لیتیوم: شتاب‌گیری پروژه‌های تولیدی خارجی و سیاست‌های ذخیره‌سازی کشورها (انگلیس، آمریکا، اتحادیه اروپا) می‌تواند رقابت بازار را افزایش داده و فشار بر قیمت را حفظ کند؛ ایران برای بهره‌برداری از ذخایر نیاز به سرمایه‌گذاری در پالایش و زنجیره ارزش دارد. (Reuters)
• برای پلاتین و پالادیوم: کاهش غیرمترقبه تولید معادن یا اختلال در زنجیره تأمین (مثلاً در روسیه یا آفریقای جنوبی) می‌تواند موج صعودی قیمتی قوی‌ای ایجاد کند؛ از سوی دیگر، تغییرات در استانداردهای خودرو (کاهش تقاضای کاتالیست یا انتقال به تکنولوژی‌های جدید) ریسک تقاضا را افزایش می‌دهد. (lppm.com)

نتیجه‌گیری خلاصه
در آبان ۱۴۰۴ لیتیوم نشان‌دهنده یک بازار در حال گذار از «فاز کمبود» به «فاز افزایش عرضه» بود که در کوتاه‌مدت نوسان قیمتی و در بلندمدت رشد تقاضای ساختاری را حفظ می‌کند؛ ایران در این میان فرصت ذخیره‌سازی ارزش افزوده (پالایش و باتری‌سازی) دارد اما نیازمند سرمایه و فناوری است. پلاتین و پالادیوم همچنان فلزاتی حساس به تحولات عرضه و تقاضای خودرویی و جریان‌های سرمایه‌اند و بازارهای لندن و آمریکا ابزارها و ساختار متفاوتی برای کشف قیمت فراهم می‌آورند که معامله‌گران ایرانی باید در تحلیل‌های خود لحاظ کنند. (streetwisereports.com)

منابع (بدون درج لینک در متن)

• داده‌ها و نمودارهای قیمتی لیتیوم (TradingEconomics / Metal.com / Benchmark تحلیل‌ها). (Trading Economics)
• گزارش‌ها و تحلیل‌های خبری درباره پروژه‌های لیتیوم و توسعه تولید در آمریکا، آرژانتین و استرالیا. (Midland Reporter-Telegram)
• داده‌ها و آمارهای بازار پلاتین و پالادیوم (LBMA / LPPM charts و گزارش‌های بازار). (lppm.com)
• اطلاعات و تابلوهای قیمت فلزات گرانبها و گزارش‌های داخلی ایران (TGJU و سایت‌های تحلیلی فلزات). (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)
• تحلیل‌های خبری بین‌المللی (Reuters / Monex / CarbonCredits و تحلیلگران بازار کالا). (Reuters)