وضعیت بازار سکه در ایران

وضعیت بازار سکه در ایران — گزارش آبان ۱۴۰۴

چکیده: در آبان ۱۴۰۴ بازار سکه در ایران — از جمله سکه تمام، نیم‌سکه، ربع‌سکه و سکه پیش‌فروش — تحت تأثیر چند عامل کلیدی قرار داشت: نوسان نرخ ارز، تورم، تقاضای سرمایه‌ای برای طلا، و انتظارات نسبت به آینده اقتصادی. در نتیجه، قیمت سکه افزایشی بود و تقاضا به سمت سکه به‌عنوان دارایی امن افزایش یافت؛ اما نوسان زیاد و ریسک برای خریداران کوتاه‌مدت هم بالا بود.

۱. شرایط کلی عرضه و تقاضا

• با افزایش نرخ ارز (ریال/دلار) و تورم داخلی در ماه‌های اخیر، تمایل به خرید سکه و طلای آب‌شده — به‌ویژه برای حفظ ارزش دارایی — رشد کرده است. این انگیزه به‌ویژه برای کسانی که از نقدینگی ریالی متنفرند و به دنبال محافظت از دارایی‌شان هستند، بیشتر دیده می‌شود.
• از سوی دیگر، بازار جواهر و مصرف طلا (طلای زینتی) در مقایسه با طلا و سکه به‌عنوان سرمایه‌گذاری، کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ یعنی بخش عمده تقاضا جنبه پس‌اندازی/سرمایه‌ای دارد نه مصرفی.
• با این وجود، عرضه از طریق صرافی‌ها، طلافروشان و فروشندگان سکه نسبی است — نه به‌شدت افزایشی — بنابراین تقاضا بالا نسبت به عرضه، فشار افزایشی بر قیمت ایجاد کرده است.

۲. روند قیمت و نوسان

• قیمت سکه — بخصوص سکه تمام — در آبان نسبت به ماه‌های گذشته افزایش داشت. این افزایش عمدتاً ناشی از جهش نرخ ارز و تورم در ایران بود. با توجه به اینکه قیمت طلا جهانی نیز تأثیری دارد، اما بخش عمده افزایش قیمت سکه در ایران به نوسان ارز و انتظارات تورمی داخلی ربط دارد.
• نوسان قیمت سکه در کوتاه‌مدت قابل توجه بود: در برخی روزها نرخ با افزایش سریع همراه بود، در بعضی روزها بازار با احتیاط و کاهش تقاضا مواجه شد، که بازار را پرتنش کرده بود.
• این نوسان — هم در قیمت و هم در تقاضا — ریسک سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت در سکه را بالا برد؛ کسانی که با دید کوتاه‌مدت وارد بازار می‌شدند ممکن بود با زیان یا عدم تحقق سود مواجه شوند.

۳. انگیزه خریداران و نقش سکه به‌عنوان «پناهگاه»

چند عامل اصلی باعث شد تقاضا برای سکه افزایش یابد:

• هج‎‌گیری در مقابل تورم و کاهش ارزش ریال: با کاهش ارزش پول ملی و تورم بالا، افراد به دنبال دارایی‎های امن‌تر بودند — سکه (یا طلا) به دلیل نقدشوندگی و دوام، گزینه محبوبی شد.
• انتظار افزایش بیشتر قیمت در آینده: برخی خریداران با دید این‌که قیمت سکه در آینده بالاتر خواهد رفت، پیش از افزایش بیشتر، سکه خریدند. این انتظارات خود محرک تقاضا شدند — تا حدی که بازار سکه برخلاف بازار طلا زینتی، فعال‌تر بود.
• پس‌انداز و سرمایه‌گذاری خرد: برای کسانی که نقدینگی ریالی دارند ولی اعتماد به ریال ندارند، تبدیل آن به سکه راهی برای حفظ ارزش و ذخیره دارایی بود.

۴. ریسک‌ها و محدودیت‌ها

در کنار فرصت‌هایی که سکه فراهم می‌کند، چند ریسک و نکته مهم نیز وجود داشت:

• نوسان زیاد بازار: همان‌طور که ذکر شد، قیمت سکه می‌تواند به سرعت بالا رود یا با کاهش تقاضا افت کند — بنابراین سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت به‌شدت به ریسک وابسته است.
• هزینه نگهداری و نقدشوندگی: اگرچه سکه نقدشونده است، اما نگهداری فیزیکی آن (ایمنی، احتمال سرقت، هزینه فروش مجدد) ریسک و هزینه دارد.
• تأثیر نرخ جهانی طلا و قیمت دلار: اگر نرخ ارز ثابت شود یا قیمت جهانی طلا کاهش یابد، جذابیت سرمایه‌ای سکه ممکن است کاهش یابد.
• تغییر انتظارات و سیاست‎های اقتصادی: هرگونه سیاست‌گذاری اقتصادی جدید — کنترل نرخ ارز، سیاست‌های ضد تورمی، محدودیت در معاملات طلا و ارز — می‌تواند تأثیر جدی بر بازار سکه بگذارد و تقاضا را کاهش دهد.

۵. پیامد اقتصادی و اجتماعی

• برای بسیاری از خانوارها و دارندگان نقدینگی متوسط رو به پایین، سکه تبدیل به ابزاری برای حفظ ارزش دارایی شده است — به‌شکل مشابه ذخیره طلا یا ارز. این تغییر در رفتار پس‌اندازی می‌تواند باعث کاهش سرمایه‌گذاری در سایر بخش‌ها (سرمایه‌گذاری تولید، مسکن، مصرف) شود و الگوی تخصیص منابع در اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد.
• همچنین، افزایش قیمت سکه — و به تبع آن طلای زینتی — هزینه خرید زیورآلات را بالا برده و ممکن است مصرف طلا به عنوان کالای مصرفی (جواهر، مراسم) کاهش یابد.
• از دید کلان، رشد تقاضا برای سکه و طلا به‌عنوان ابزاری برای فرار از تورم، نشان‌دهنده کاهش اعتماد به ریال و نظام بانکی است؛ این موضوع می‌تواند نشانه بی‌ثباتی اقتصادی و کاهش سرمایه‌گذاری در اقتصاد واقعی باشد.

۶. نتیجه‌گیری و چشم‌انداز

در آبان ۱۴۰۴، بازار سکه ایران شاهد افزایش تقاضا و قیمت بود؛ سکه به‌عنوان یکی از ابزارهای محافظت دارایی در برابر تورم و کاهش ارزش پول ملی مورد توجه قرار گرفت. با این حال، نوسان زیاد، ریسک بازار و وابستگی به نرخ ارز و سیاست اقتصادی، سرمایه‌گذاری در سکه را به کاری پرریسک برای کوتاه‌مدت تبدیل کرده است.

اگر روند تورم و نوسان ارز ادامه یابد، ممکن است تقاضا برای سکه همچنان بالا بماند؛ اما اگر سیاست‌ها به سمت ثبات ارزی و کنترل تورم برود، جذابیت سکه بعنوان پوشش تورمی کاهش خواهد یافت — و بازار طلا/سکه ممکن است به ثبات نسبی برسد.