بازار فلزات اساسی در ایران و جهان — تحلیل وضعیت (آبان ۱۴۰۴)
چکیده
در آبان ۱۴۰۴ بازار فلزات اساسی — مانند فولاد، آهن، میلگرد و سایر مقاطع — در ایران و جهان تحت تأثیر مجموعهای از عوامل کلان و خرد قرار داشت. در سطح بینالمللی قیمت فلزات پایه بهدلیل نوسانات اقتصادی جهانی، عرضه و تقاضا در صنایع، و سیاستهای تجاری و انرژی در نوسان بود. در ایران، ترکیب هزینه بالای تولید (مصالح، انرژی، نرخ ارز)، تحریم و محدودیت در واردات مواد اولیه و نوسان تقاضا در بخش ساختمان و ساختوساز، بازار فلزات اساسی را با چالش جدی مواجه کرده بود. این گزارش تحلیل وضعیت، فرصتها و ریسکهای این بازار را بررسی کرده است.
۱. وضعیت جهانی فلزات اساسی
- فلزات پایه (مانند فولاد، آهن، آلومینیوم و مقاطع دیگر) در بازار جهانی در سال ۲۰۲۵ و بهویژه در ماههای اخیر با نوسانات قیمتی مواجه بودهاند. این نوسان به عواملی مانند نوسان قیمت انرژی، هزینه مواد اولیه، تغییر سیاستهای تجاری (تعرفهها، صادرات/واردات)، و وضعیت تولید در کشورهایی با سهم بزرگ در عرضه جهانی بستگی دارد.
- کاهش یا افزایش تقاضا در صنایع سنگین، ساختوساز و خودروسازی — که از مصرفکنندگان عمده فلزات هستند — تأثیر مستقیمی بر قیمت فلزات دارد. در دورههایی که اقتصاد جهانی با رکود یا کاهش تقاضا مواجه میشود، قیمت فلزات افت میکند؛ و وقتی تقاضا بالا رود (مثلاً در رونق ساختوساز یا افزایش تولید صنعتی)، قیمت افزایش مییابد.
- همچنین نوسان در نرخ ارز جهانی — بهویژه دلار آمریکا — بر قیمت فلزات صادراتمحور تأثیر دارد؛ کشورهایی که صادرات فلز دارند، قیمت محصولشان با نرخ دلار جهانی و قیمت انرژی در جهان سنجیده میشود.
پیامد: بازار جهانی فلزات اساسی در وضعیت عدم قطعیت نسبت به تقاضا و نوسان هزینههای تولید قرار دارد؛ بنابراین نوسان قیمت، ریسک تولیدکنندگان و مصرفکنندگان عمده (صنایع، ساختوساز) را بالا برده است.
۲. وضعیت بازار فلزات اساسی در ایران
در ایران، فلزات اساسی — بهخصوص فولاد، آهن، میلگرد و سایر مقاطع — با ترکیب چالشهای داخلی مواجه هستند؛ این عوامل باعث شدهاند بازار در آبان ۱۴۰۴ شرایط پیچیدهای داشته باشد:
- هزینه بالای تولید: افزایش قیمت مواد اولیه (مانند آهن اسفنجی، سنگ آهن، زغال، انرژی)، افزایش قیمت انرژی و برق، و همچنین نوسان نرخ ارز (برای واردات مواد یا قطعات) باعث شده هزینه تولید فلزات افزایش یابد؛ این فشار هزینهای به تولیدکنندگان منتقل شده است.
- تقاضای متغیر در ساختوساز: همانطور که در گزارش پیشین درباره بازار ساختوساز گفتم، در آبان ۱۴۰۴ تقاضا برای ساخت در تهران و کلانشهرها کاهش یافت یا روند کندی داشت؛ این کاهش تقاضا برای مسکن و ساختمان، بهطور مستقیم مصرف میلگرد، فولاد و سایر مقاطع را کاهش میدهد. بنابراین بازار داخلی فلزات با کاهش تقاضا از سوی ساختوساز مواجه است.
- تردید سرمایهگذاری و رکود در پروژهها: سرمایهگذارانی که پیشتر قصد ساخت داشتند، به سبب هزینه بالا، قیمت متغیر مصالح و ریسک بازار عقبنشینی کردهاند؛ این یعنی سفارش برای آهن، فولاد و میلگرد کاهش یافته است.
- قیمت فلزات داخلی نسبت به جهانی: چون قیمت داخلی فلزات تابع ارز، هزینه انرژی، و هزینه تمامشده داخلی است — در شرایطی که این هزینهها بالا برود — قیمت آنها افزایش مییابد. اما افزایش قیمتهای داخلی هم تقاضا را کاهش میدهد، که میتواند چرخه کاهش تولید و رکود را تشدید کند.
۳. همبستگی بین بازار فلزات، ساختوساز و اقتصاد
بازار فلزات اساسی ارتباط بسیار نزدیکی با بخش ساختوساز، مسکن، صنعت و زیرساخت دارد. در شرایطی که ساختوساز کاهش یابد — همانطور که در گزارش پیشین درباره وضعیت بازار ساختوساز تهران گفته شد — تقاضا برای فولاد و آهن کاهش خواهد یافت. این خود باعث کاهش تولید داخلی فلزات و فشار بر کارخانهها و صنایع وابسته میشود.
از سوی دیگر، افزایش هزینه تولید فلزات — به دلیل مواد اولیه، انرژی و دلار — باعث میشود قیمت تمامشده مصالح بالا رود؛ این افزایش بهای تمامشده ساخت، ساختوساز را پرهزینهتر کند و تقاضا باز هم کاهش یابد. این چرخه معیوب، علت رکود همزمان در ساختوساز و بازار فلزات اساسی است.
۴. فرصتها و ریسکهای بازار فلزات اساسی
فرصتها
- در صورت بهبود نسبت عرضه و تقاضا — مثلاً با افزایش ساختوساز، پروژههای عمرانی و زیرساختی (راه، مسکن ملی، بازسازی) — تقاضا برای فولاد، آهن و میلگرد افزایش خواهد یافت و تولیدکنندگان میتوانند از مقیاس اقتصادی بهره ببرند.
- اگر سیاستگذار بتواند با کنترل هزینه انرژی، تسهیل واردات مواد اولیه، تثبیت نرخ ارز یا حمایت از تولید داخلی، هزینه تولید فلزات را مدیریت کند، بازار ممکن است تثبیت شود و تولید افزایش یابد.
- با توجه به شرایط جهانی (نوسان قیمت جهانی فلزات، کمبود عرضه در برخی کشورها، افزایش قیمت انرژی)، تولیدکنندگان داخلی میتوانند با صادرات یا عرضه به بازارهای منطقهای سود ببرند — مشروط بر رقابتپذیری قیمت.
ریسکها
- اگر تقاضا در ساختوساز و صنعت ادامه نداشته باشد، تولیدکنندگان فلزات با مازاد عرضه، کاهش فروش و زیان مواجه خواهند شد.
- هزینه بالای تولید (انرژی، مواد خام، دلار) و بیثباتی آن — بهخصوص اگر سیاستگذاری مناسب نباشد — میتواند تولید را کمانگیزه و ناایمن کند.
- رقابت با واردات (در صورت کاهش تعرفه یا ریشهکن شدن موانع واردات) ممکن است بازار داخلی را تحت فشار بگذارد.
- نوسان قیمت جهانی فلزات — که میتواند بر تقاضا و سودآوری تأثیر بگذارد — ریسک صادرات و کسب درآمد ارزی را افزایش میدهد.
۵. نتیجهگیری و توصیهها
- بازار فلزات اساسی در ایران در آبان ۱۴۰۴ با مشکلات جدی روبرو بود: ترکیب هزینه بالای تولید، کاهش تقاضا در ساختوساز، و نوسان نرخ ارز باعث شده وضعیت بازار شکننده باشد.
- اگر سیاستهای اقتصادی و صنعتی بهگونهای تنظیم شود که هزینه تولید کنترل شود و تقاضا (از طریق پروژههای عمرانی، مسکن یا زیرساخت) تحریک شود، امکان بهبود بازار وجود دارد.
- برای سرمایهگذار یا فعال در حوزه فولاد و آهن، نگاه بلند-مدت و ارزیابی دقیق هزینهها و تقاضا ضروری است؛ ورود در شرایط ناپایدار کوتاهمدت با ریسک بالایی همراه است.
- از منظر سیاستگذاری: حمایت از تولید داخلی، مدیریت انرژی، ثبات در نرخ ارز و تسهیل مواد اولیه داخلی یا وارداتی میتواند کلید خروج از بحران باشد.
نظرات کاربران