بازار فلزات گرانبها

وضعیت بازار فلزات گرانبها در ایران و جهان — گزارش تحلیلی

چکیده
در آبان ۱۴۰۴، بازار فلزات گرانبها — به‌ویژه طلا، نقره، پلاتین و سایر فلزات ارزشمند — تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل داخلی و بین‌المللی قرار داشت. در سطح بین‌المللی، قیمت‌ها تحت تأثیر سیاست پولی، نرخ ارز جهانی، تقاضا برای «دارایی امن» و نوسانات بازارهای مالی بودند. در ایران اما علاوه بر این عوامل، نرخ ارز، تورم، انتظارات تورمی و تقاضای داخلی برای طلا و نقره به‌عنوان ابزار پس‌انداز و پوشش تورم تأثیرگذار بودند. نتیجه این شد که فلزات گرانبها به‌خصوص طلا و نقره در ایران با افزایش تقاضا و قیمت مواجه شدند، در حالی که در بازار جهانی با نوسان همراه بودند.

۱. روند جهانی فلزات گرانبها

• در بازار بین‌المللی، طلا همچنان به‌عنوان «پناهگاه امن»، دارایی‌ای مورد توجه است؛ در شرایطی که تورم جهانی، بی‌ثباتی مالی، نوسان بازار سهام یا تنش‌های ژئوپلتیک وجود داشته باشد، تقاضا برای طلا و نقره افزایش می‌یابد. این باعث می‌شود قیمت طلا و نقره جهانی تحت تاثیر قرار گیرد.
• نرخ بهره در کشورهای توسعه‌یافته (به‌ویژه در اقتصادهایی مانند آمریکا و اتحادیه اروپا) همچنین تأثیر زیادی بر قیمت فلزات گرانبها دارد: زمانی که نرخ بهره بالا می‌رود، هزینه نگهداری دارایی بدون بازده (مثل طلا) افزایش می‌یابد و ممکن است تقاضا و قیمت فلزات گرانبها کاهش یابد.
• پلاتین و فلزات دیگر (مثل پالادیوم) نیز رابطه نزدیکی با صنعت — به‌ویژه صنعت خودرو و صنایع سنگین — دارند؛ تقاضای صنعتی برای این فلزات می‌تواند قیمت آنها را تحت تأثیر قرار دهد. لذا در صورتی که اقتصاد جهانی دچار رکود یا کاهش تولید شود، تقاضای این فلزات و در نتیجه قیمت‌شان کاهش می‌یابد.
• در نتیجه، بازار جهانی فلزات گرانبها در سال ۲۰۲۵ (و ماه‌های اخیر) همراه با نوسان بوده است: طلا و نقره گاهی تحت فشار نرخ بهره یا تقویت دلار قرار گرفته‌اند، و زمانی دیگر تحت فشار تقاضا برای دارایی امن رشد داشته‌اند.

۲. وضعیت بازار فلزات گرانبها در ایران

شرایط در ایران تحت تأثیر چند عامل داخلی خاص است که بر قیمت و تقاضا برای فلزات گرانبها اثر می‌گذارند:

• نوسان نرخ ارز (دلار/ریال): از آنجا که قیمت فلزات گرانبها در ایران عمدتاً متاثر از نرخ دلار و ارزش ریال است، افزایش قیمت دلار معمولاً به افزایش قیمت طلا، نقره و سکه می‌انجامد. این موضوع در ماه‌های اخیر سبب افزایش تقاضا برای فلزات گرانبها به‌عنوان ابزار حفظ ارزش دارایی شده است.
• تورم و کاهش ارزش پول ملی: با افزایش تورم و کاهش ارزش ریال، مردم برای مقابله با کاهش قدرت خرید و حفظ دارایی تمایل بیشتری به خرید طلا یا نقره دارند. این تقاضای سرمایه‌ای بر بازار داخلی فشار می‌آورد.
• تقاضا برای پس‌انداز و پوشش تورم: در شرایطی که سپرده‌گذاری بانکی یا سرمایه‌گذاری در بازارهای دیگر (مثل مسکن، بورس) را پرریسک یا غیرقابل اعتماد بدانند، فلزات گرانبها — به‌خصوص طلا و نقره — تبدیل به گزینه محبوب می‌شوند.
• محدودیت در واردات یا عرضه فلزات: اگر تامین طلای آب‌شده یا فلزات مورد نیاز کاهش یابد، عرضه محدود شده و قیمت بالا می‌رود؛ این در کنار تقاضای زیاد منجر به افزایش شدید قیمت می‌شود.
• پس‌انداز خانوارها و سرمایه‌گذاران خرد: به دلیل بی‌ثباتی قیمت، بسیاری ترجیح می‌دهند دارایی خود را به فلزات گرانبها تبدیل کنند تا ارزش آن حفظ شود.

نتیجه این عوامل این است که در آبان ۱۴۰۴، بازار فلزات گرانبها در ایران — به‌خصوص طلا و نقره — رشد تقاضا و قیمت را تجربه کرد.

۳. همبستگی بین بازار داخلی و جهانی

• قیمت جهانی طلا و نقره — هرچند مؤثر است — اما در ایران تأثیر آن به‌واسطه نرخ ارز چند برابر می‌شود؛ یعنی حتی اگر قیمت جهانی ثابت باشد، افزایش دلار می‌تواند قیمت داخلی را بالا ببرد. این همبستگی باعث می‌شود بازار داخلی نسبت به تحولات خارجی حساس باشد، اما همزمان تحت تأثیر سیاست پولی و ارزی داخلی نیز باشد.
• طلا و نقره جهانی تحت تأثیر عوامل بین‌المللی (نرخ بهره، تورم جهانی، تقاضا برای دارایی امن) هستند؛ این عوامل نقطه تماس بازار جهانی با ایران هستند — اما شرایط داخلی (تورم، عرضه، سیاست ارزی) تأثیر مستقیمی بر قیمت نهایی در ایران دارند.
• بنابراین تحلیل بازار فلزات گرانبها در ایران باید دو لایه: «بین‌المللی» و «داخلی» را در نظر بگیرد.

۴. فرصت‌ها و ریسک‌ها

فرصت‌ها

• در شرایط بی‌ثباتی اقتصادی یا نوسان ارزی، فلزات گرانبها — به‌ویژه طلا و نقره — می‌توانند به‌عنوان پوشش تورمی و ذخیره ارزش کاربردی باشند؛ مناسب برای کسانی که می‌خواهند ارزش دارایی خود را حفظ کنند.
• برای سرمایه‌گذاران بلندمدت یا کسانی که نقدینگی ریالی دارند ولی نگران کاهش ارزش آن هستند، تبدیل آن به فلزات گرانبها راهی برای تنوع دارایی و کاهش ریسک است.
• اگر قیمت جهانی فلزات گرانبها افزایش یابد (مثلاً به دلیل تنش بین‌المللی، افزایش تقاضا، کاهش عرضه جهانی)، بازار داخلی نیز به تبع آن سود خواهد برد.

ریسک‌ها

• نوسان شدید نرخ ارز می‌تواند قیمت فلزات را به سرعت افزایش یا کاهش دهد؛ این نوسان برای کسانی که با دید کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاری می‌کنند ریسک محسوب می‌شود.
• اگر سیاست ارزی یا پولی تغییر کند (مثلاً تثبیت ریال، محدودیت در خرید فلزات یا ارز)، جذابیت فلزات گرانبها کاهش می‌یابد.
• احتمال کاهش قیمت جهانی فلزات — به‌ویژه اگر نرخ بهره جهانی بالا رود و تقاضا برای طلا کاهش یابد — وجود دارد. در این صورت فلزات گرانبها برای کسانی که با دید بلندمدت وارد نشده‌اند می‌توانند زیان‌ده شوند.
• نقدشوندگی و هزینه نگهداری فیزیکی فلزات: برخلاف دارایی دیجیتال یا مالی، نگهداری و فروش فلزات گرانبها معمولاً همراه با هزینه و پیچیدگی است.

۵. نتیجه‌گیری و نگاه آینده

بازار فلزات گرانبها در آبان ۱۴۰۴ در ایران تحت فشار تورم، نوسان ارزی و تقاضای سرمایه‌ای شاهد رشد بود؛ این روند احتمالاً تا وقتی که عدم ثبات اقتصادی و ارزی ادامه داشته باشد، ادامه خواهد یافت. طلا و نقره — عمده‌ترین فلزات گرانبها مورد داد و ستد — همچنان به‌عنوان «دارایی امن» محبوب‌اند.

در سطح جهانی، فلزات گرانبها نوسان دارند؛ قیمت‌شان بسته به سیاست‌های پولی، نرخ بهره، دلار و شرایط بازار مالی بین‌المللی بالا و پایین می‌رود. اگر تنش‌های ژئوپلیتیک، تورم جهانی یا ریسک مالی افزایش یابند، تقاضا برای طلا و نقره افزایش و قیمت‌ها بالا می‌رود.