گزارش تحلیلی: وضعیت بازار آلومینیوم در ایران و جهان — آبان ۱۴۰۴

مقدمه
آلومینیوم به‌عنوان یکی از فلزات پایه‌ای در صنایع سبک و ساختمانی، دربردارنده پیامدهای قابل توجهی برای بخش‌های خودروسازی، بسته‌بندی، ساختمان و انرژی است. در آبان ۱۴۰۴، بازار جهانی آلومینیوم در سطح قیمتی و ذخایر انبارهای بورس فلزات لندن (LME) روندی ثبات‌گرایانه همراه با نوسانات هفتگی نشان داد؛ هم‌زمان در ایران ترکیبی از رشد تولید در برخی واحدها و محدودیت‌های صادراتی و مسائل زیرساختی (انرژی، حمل‌ونقل، و سیاست‌گذاری) بر وضعیت عرضه و قیمت داخلی تأثیر گذاشت. (dl.tacodal.ir)

۱. چشم‌انداز قیمتی جهانی در آبان ۱۴۰۴
در بازار جهانی، قیمت آلومینیوم طی هفته‌های منتهی به آبان ۱۴۰۴ تحرکاتی در کانال دو هزار و چندصد دلار به‌ازای هر تُن داشت؛ گزارش‌های بازار نشان می‌داد که در ابتدای آبان قیمت‌ها در محدوده حدود ۲۲۶۰–۲۸۰۰ دلار در هر تُن نوسان کرده‌اند که ریشه در عرضه نسبتاً کافی، کاهش مقطعی تقاضای فوری و تغییرات ذخایر انباری LME داشت. این نوسانات کوتاه‌مدت بیشتر به خبرهای عرضه (موجودی انبارها و حمل‌ونقل) و انتظارات رشد اقتصادی در بازارهای مصرف‌کننده بستگی داشت. از منظر ریسک، هرگونه اخلال در زنجیره تأمین (مانند محدودیت صادرات برخی تولیدکنندگان یا اختلال انرژی) می‌تواند سریعاً به بازگشت نوسانات با دامنه‌ی بیشتر منجر شود. (dl.tacodal.ir)

۲. تولید و عرضه در ایران (آبان ۱۴۰۴)
در بخش تولید، آمارهای رسمی و گزارش‌های صنعتی نشان می‌دهد که تولید شمش آلومینیوم در سال‌های اخیر روند افزایشی نسبی داشته و در ۸ ماه نخست سال جاری میلادی/تقویمی کشور به محدوده‌ای فراتر از ۴۰۰ هزار تن رسیده است که نشان‌دهنده بهبود نسبی در ظرفیت عملیاتی واحدهای بزرگ مانند ایرالکو، المهدی، سالکو و هرمزال است. با این حال، ظرفیت نظری پیش‌بینی‌شده در اسناد افق ۱۴۰۴ (حدود ۱.۵ میلیون تن یا اهداف مشابه) هنوز محقق نشده و عملکرد واقعی کمتر از ظرفیت هدف‌گذاری‌شده باقی مانده است؛ دلیل آن ترکیبی از محدودیت سرمایه‌گذاری، تأمین برق، بروکراسی و دسترسی به بازارهای صادراتی است. (کارخانجات آلومینیوم ایراک)

۳. تقاضای داخلی، قیمت‌گذاری و بورس کالا (آبان ۱۴۰۴)
بازار داخلی در آبان ۱۴۰۴ با تقاضای ساخت‌وساز و صنایع پایین‌دستی مواجه بود اما نوسانات ارز و هزینه انرژی انتقالی بر قیمت داخلی تأثیر گذاشت. گزارش‌های انتشار یافته نشان می‌دهد نرخ فروش شمش آلومینیوم در بازار داخلی در آبان ۱۴۰۴ به حوالی ۲.۳ میلیون ریال به‌ازای هر کیلو رسید و حجم عرضه و فروش داخلی در آن ماه افزایش داشت؛ اما صادرات ماهانه نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش یافته یا با نوسان همراه بوده است که ترکیبی از رقابت قیمت جهانی، هزینه‌های حمل‌ونقل و محدودیت‌های تجارت بین‌المللی را منعکس می‌کند. عرضه در بورس کالای ایران نیز نقش مهمی در کشف قیمت و هدایت جریان آلومینیوم به سمت صنایع پایین‌دستی داشته است. (felezatkhavarmianeh.ir)

۴. صادرات و موقعیت رقابتی ایران
در آبان ۱۴۰۴ صادرات شمش آلومینیوم از ایران در مقیاس ماهیانه محدود و نسبت به برخی ماه‌های قبل کاهش‌دار گزارش شد؛ بخش مهمی از مازاد تولید داخلی به بازار داخل یا انبارها هدایت شد. ظرفیت رقابت در بازارهای منطقه‌ای (همسایگان و جنوب آسیا) با توجه به هزینه پایین‌تر انرژی و دسترسی به خوراک معدنی برای برخی کشورها همچنان چالشی برای صادرکنندگان ایرانی است. از سوی دیگر، راهبردهای ارتقای ارزش‌افزوده (توسعه محصولات آلیاژی، اکستروژن و پروفایل) و تقویت زنجیره تامین پسماند و بازیافت می‌تواند نقش مهمی در بهبود درآمدهای صادراتی و کاهش آسیب‌پذیری نسبت به نوسانات قیمت پایه داشته باشد.

۵. ریسک‌ها و عوامل مؤثر کوتاه‌مدت
الف) انرژی و برق: آلومینیوم‌سازی به انرژی برقی زیادی نیاز دارد؛ هرگونه قطع یا نوسان برق سبب کاهش تولید و افزایش هزینه تمام‌شده می‌شود. در آبان ۱۴۰۴، تلاش برخی واحدها برای تأمین برق اضطراری (مانند پروژه‌های مولد اضطراری) یکی از واکنش‌ها بود.
ب) بازار جهانی و ذخایر LME: افزایش یا کاهش معنادار موجودی انبارها و تغییر در تقاضای چین و اروپا می‌تواند قیمت‌ها را به‌سرعت تغییر دهد.
ج) سیاست‌های تجاری و تحریم‌ها: محدودیت‌ها یا هزینه‌های کمرگی می‌تواند صادرات و پیوند با بازارهای جهانی را تحت فشار قرار دهد.

۶. توصیه‌های سیاستی و راهبردی (برای کوتاه‌مدت و میان‌مدت)

• تمرکز بر بهبود بهره‌وری انرژی و تکمیل پروژه‌های تولید برق اختصاصی برای واحدهای بزرگ (کاهش آسیب‌پذیری از قطع برق).
• توسعه محصولات با ارزش‌افزوده بالاتر (پروفیل، ورق آلیاژی) و سرمایه‌گذاری در اکستروژن و ریخته‌گری ثانویه برای خروج از چرخه صرفاً خام‌فروشی.
• بهبود زیرساخت‌های صادراتی (ترانزیت، بیمه، گواهی‌نامه‌های کیفی) برای افزایش رقابت‌پذیری در بازارهای منطقه‌ای.
• تقویت مکانیزم‌های کشف قیمت شفاف در بورس کالا و تسهیل دسترسی تولیدکنندگان کوچک و متوسط به بازار رسمی جهت جلوگیری از سفته‌بازی و نوسان‌افکنی. (Bourse24)

خلاصه نهایی
آبان ۱۴۰۴ برای بازار آلومینیوم شاهد ثبات نسبی قیمت جهانی در قلمرو دو هزار و چندصد دلار به‌ازای هر تُن و افزایش نسبی تولید داخلی ایران بودیم؛ اما فاصله میان ظرفیت نظری و تولید واقعی، چالش‌های انرژی و محدودیت‌های صادراتی همچنان مانع تبدیل شدن ایران به بازیگر کامل بازار منطقه‌ای است. با اتخاذ راهبردهای مدیریتی انرژی، ارتقای ارزش‌افزوده و بهبود زیرساخت‌های تجاری، پتانسیل رشد سودآور در میان‌مدت وجود دارد. (dl.tacodal.ir)

منابع (بدون لینک در متن)

• گزارش وضعیت هفتگی بازار آلومینیوم (بولتن‌های بازار فلزات؛ گزارش هفته منتهی به آبان ۱۴۰۴). (dl.tacodal.ir)
• آمار و گزارش‌های تولید و استخراج (IMIDRO / گزارش‌های تولید شمش و عملکرد شرکت‌ها).
• گزارش‌های فروش و آمار ماهیانه شرکت‌ها (گزارش عملکرد آبان ۱۴۰۴؛ سایت‌ها و بولتن‌های صنعتی داخلی). (felezatkhavarmianeh.ir)
• داده‌های قیمتی بین‌المللی و نمودارهای تاریخی (TradingEconomics / LME). (Trading Economics)
• گزارش‌های خبری و تحلیلی داخلی درباره ظرفیت‌ها و پروژه‌های واحدهای بزرگ (ایرالکو، المهدی و سالکو).