وضعیت بازار سرمایه و شاخص بورس

وضعیت بازار سرمایه و شاخص بورس — آبان ۱۴۰۴

چکیده: در آبان ۱۴۰۴ بازار سرمایه ایران — به‌ویژه بورس اوراق بهادار تهران (TSE) — شاهد نوسانات شدید در شاخص کل و معاملات بود؛ با این حال در برخی روزها رشد شاخص و افزایش تقاضا دیده شد. تغییرات قیمت دلار، چشم‌انداز اقتصادی کشور و شرایط کلی بازار بر رفتار سرمایه‌گذاران تأثیر گذاشت. در ادامه تحلیلی از وضعیت شاخص، دلایل نوسان، روند معاملات، ریسک‌ها و فرصت‌ها ارائه شده است.

۱. عملکرد شاخص بورس در آبان ۱۴۰۴

• بورس تهران آبان را با عقب‌نشینی آغاز کرد: در روز نخست ماه گزارش شد که شاخص کل حدود ‎۱۹ هزار واحد کاهش یافت. (خبرآنلاین)
• با این حال بازار در روزهای بعدی بازگشت داشت: مثلاً در ۴ آبان شاخص کل با افزایش بیش از ۲۲ هزار واحد رشد کرد و شاخص هم-وزن نیز صعود داشت. (خبرآنلاین)
• روز ۷ آبان شاخص کل بیش از ۳۳ هزار واحد (معادل حدود +۱٪) بالا رفت و بازار با تقاضای قابل توجه مواجه شد. (Shargh Daily)
• اما نوسان قیمت‌ها ادامه داشت: در روز ۱۳ آبان شاخص کل با سقوط حدود ۴۱ هزار واحدی مواجه شد و شاخص هم‌وزن نیز افت کرد — این سقوط نشانه فشار عرضه و خروج نقدینگی حقیقی بود. (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)
• در روز ۲۰ آبان نیز پس از جهش اولیه شاخص با رشد حدود ۱۵-۱۶ هزار واحدی، فشار عرضه و خروج نقدینگی حقیقی مانع تثبیت آن شد و بازار در نهایت قرمزپوش شد. (Khabar Farsi)
• در ۲۶ آبان، شاخص کل مجدداً حدود ۴۴ هزار واحد رشد کرد. (Khabar Farsi)

در مجموع، آبان ۱۴۰۴ را می‌توان ماهی پُرنوسان برای بورس دانست — با روزهایی از رشد قوی و روزهایی از ریزش شدید. شاخص کل بین حدود ۳٫۱۰ تا ۳٫۲ میلیون واحد (بسته به روز) در نوسان بود.

۲. عوامل مؤثر بر نوسان و رفتار بازار

چند عامل اصلی وجود دارد که به توضیح این نوسانات کمک می‌کند:

• رابطه با نرخ ارز و اقتصاد کلان

قیمت ‎ ارز، تورم، انتظارات نسبت به سیاست‌های اقتصادی و ریسک‌های کلان روی بازار سهام تأثیر می‌گذارند. زمانی که دلار و تورم بالا می‌رود، سرمایه‌گذاران ممکن است به دنبال دارایی واقعی‌تر یا نقدشونده‌تر رفته و نقدینگی را از بازار سهام خارج کنند — عاملی که احتمال ریزش شاخص را بالا می‌برد. (این موضوع در تحلیل‌های کارشناسی نیز اشاره شده است.) (Amoozesh Boors)

• تأثیر صنایع شاخص-ساز و نوسان گروه‌ها

نمادهای گروه‌های بزرگی مثل فلزات اساسی، پالایشی‌ها و شرکت‌‌های بزرگ بانکی تأثیر قابل توجهی بر شاخص می‌گذارند. در روزهایی که این گروه‌ها با تقاضا همراه‌اند، شاخص رشد می‌کند؛ اما اگر فشار عرضه در این نمادها زیاد شود، شاخص کل سقوط می‌کند. برای مثال در سقوط ۱۳ آبان، شاخص هم‌وزن نیز افت کرد — نشان‌دهنده تأثیر نمادهای بزرگ بر کلیت بازار. (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)

• نقش نقدینگی حقیقی و اعتماد سرمایه‌گذاران

خروج نقدینگی حقیقی (سرمایه‌گذاران خرد) در روزهایی با ترس نسبت به آینده — مانند زمانی که بازار ارز یا اوضاع اقتصادی ناپایدار است — باعث کاهش تقاضا و سقوط شاخص می‌شود. (Khabar Farsi)
از سوی دیگر، ورود نقدینگی و تقاضای بالا (مثلاً ۷ آبان) منجر به رشد شاخص شد. (Shargh Daily)

• انتظارات نسبت به گزارش‌های شرکتی و اظهارنظرهای بازار

بخشی از رشدها در بورس ناشی از انتظارات مثبت نسبت به گزارش مالی شرکت‌ها و شرایط کلان بود؛ برخی تحلیل‌گران معتقد بودند بازار آماده عبور از مقاومت و صعود است. (Amoozesh Boors)
اما بی‌ثباتی‌های بیرونی (تورم، نرخ ارز، سیاست‌های اقتصادی) باعث شد این انتظارات دائمی نشود.

۳. نقدینگی، سرمایه‌گذاری خارجی و جریان پول

• در سال ۲۰۲۵ (نزدیک به آبان ۱۴۰۴) ورود سرمایه‌گذاران خارجی به بازار سرمایه ایران تقریباً دو برابر شد. مثلاً گزارش شد که ارزش پرتفوی خارجی‌ها در بازار سهام ایران به ۱۸۱.۸۳ تریلیون ریال (حدود ۲۰۰ میلیون دلار) رسید، که رشد ۹۱٪ نسبت به دوره قبل را نشان می‌دهد. (IMNA)
• این افزایش علاقه خارجی‌ها می‌تواند به تقویت بازار کمک کند — اما ناپایداری اقتصاد کلان و سیاست‌ها خطر خروج سریع این سرمایه‌ها را هم دارد.

۴. فرصت‌ها و ریسک‌ها پیش روی بازار

فرصت‌ها

• اگر شرایط کلان (ثبات ارز، کنترل تورم، سیاست اقتصادی معقول) بهبود یابد، بازار می‌تواند از وضعیت نوسانی فعلی عبور کند و رشد پایدار پیدا کند — خصوصاً با حمایت از شرکت‌های بنیادین و صنایع صادراتی.
• افزایش سرمایه‌گذاری خارجی و ورود نقدینگی خارجی می‌تواند نقدشوندگی بازار را بالا ببرد و تنوع دارایی برای سرمایه‌گذاران ایجاد کند.
• در صورت گزارش مالی مناسب شرکت‌ها و بهبود سودآوری، سهم‌های بنیادی می‌توانند بازدهی خوبی برای بلندمدت بدهند.

ریسک‌ها

• نوسان شدید نرخ ارز و تورم — هر دو بر هزینه عملیاتی بنگاه‌ها و سود واقعی شرکت‌ها تأثیر منفی دارند.
• خروج نقدینگی حقیقی در صورت نااطمینانی — اگر اعتماد سرمایه‌گذاران خرد کاهش یابد، ممکن است بازار با ریزش شدید مواجه شود.
• تمرکز بازار بر چند نماد شاخص-ساز — موجب می‌شود تنوع بازار پایین بیاید و ریسک کل بازار بالا رود اگر آن نمادها دچار مشکل شوند.
• تأثیر تحریم‌ها و ریسک‌های بین‌المللی بر عملکرد شرکت‌ها — مخصوصاً شرکت‌هایی وابسته به صادرات یا واردات.

۵. نتیجه‌گیری و توصیه برای سرمایه‌گذاران

آبان ۱۴۰۴ برای بازار سرمایه ایران ماهی با نوسان زیاد بود: روزهایی با جهش شاخص و امید به رشد، و روزهایی با ریزش و خروج نقدینگی. این رفتار نشان‌دهنده حساسیت زیاد بورس تهران به تحولات اقتصادی، ارزی و سیاسی است.

اگر سیاست‌گذاری اقتصادی شفاف و نسبتاً پایدار باشد، بخشی از ریسک کاهش می‌یابد و بازار می‌تواند به سمت ثبات برود. با این حال، برای سرمایه‌گذار خرد مهم است که با دید بلندمدت (مثلاً ۶–۱۲ ماهه) و با تنوع در سبد سهام، وارد بورس شود — و ریسک‌ها (نوسان ارز، سود شرکت‌ها، تغییرات مقررات) را مدنظر داشته باشد.