وضعیت بازار ارز در ایران — آبان ۱۴۰۴
چکیده: در آبان ۱۴۰۴ بازار ارز ایران، بهویژه نرخ دلار آمریکا در هر دو بازار رسمی و آزاد، با افزایش نوسان و رشد محسوس مواجه بود. این رشد ناشی از فشارهای داخلی (تورم، ضعف ارزش پول ملی، کسری بودجه) و عدم اطمینان سیاستگذاری است. فشار بر معیشت مردم، افزایش هزینه واردات، و تشدید تقاضا برای ارز بهعنوان کالای سرمایهای از آثار این وضعیتاند. در ادامه تحلیل وضعیت را به تفکیک بخشهای مختلف بررسی کردهام.
۱. روند قیمت دلار در بازار آزاد و رسمی
- در روز ۱۸ آبان ۱۴۰۴، دلار آزاد با قیمت حدود ۱,۰۷۸,۲۰۰ ریال (نزدیک به ۱۰۷ هزار تومان) معامله شد. (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)
- تا ۲۱ آبان، دلار آزاد با جهش به حدود ۱,۱۱۷,۴۵۰ ریال (≈ 111-112 هزار تومان) رسید. (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)
- در ۲۰ آبان نرخ دلار «دولتی» (رسمی) نیز از سوی بانک مرکزی ایران برای حواله/اسکناس اعلام شد: حدود ۵۹۰,۱۹۳ ریال که نسبت به روز قبل افزایش داشت. (شبکه اطلاع رسانی طلا و ارز)
- روند کلی در آبان حاکی از افزایش نرخ دلار است: هم دلار آزاد و هم دلار رسمی رشد داشتند؛ اگرچه شکاف بین بازار آزاد و نرخ رسمی همچنان زیاد است.
۲. عوامل مؤثر در رشد نرخ ارز
چند عامل ساختاری و سیاستی باعث شدند بازار ارز در این مقطع دچار تلاطم و افزایش نرخ شود:
- کاهش ارزش پول ملی (ریال) و تورم بالا باعث شده تقاضا برای ارز بهعنوان «ذخیره ارزش» افزایش یابد. طبق تحلیلها، کاهش ارزش ریال در ماههای گذشته انگیزه بسیاری برای حفظ دارایی به شکل ارز خارجی ایجاد کرده است. (SpecialEurasia)
- فشارهای بودجهای و کسری بودجه دولت، کاهش درآمدهای ارزی و سختی تأمین ارز برای واردات — که تردید و نگرانی بازار را افزایش دادهاند. (عامل عمومی در بحران ارزی)
- نااطمینانی نسبت به آینده اقتصادی (تورم، سیاست پولی، تحریمها و …) و افزایش ریسک برای دارندگان ریال، که به سمت دلار و ارز سوق یافتهاند.
۳. پیامدها و تأثیرات اقتصادی – اجتماعی
افزایش نرخ ارز — بخصوص دلار — در این شرایط تبعات گستردهای دارد:
- افزایش قیمت کالاهای وارداتی: بسیاری از کالاها — مصرفی و واسطهای — با دلار وارد میشوند؛ بنابراین با گران شدن دلار، قیمت نهایی کالاها افزایش مییابد؛ فشار بر معیشت خانوار و هزینه زندگی بیشتر میشود.
- تورم انتظاری و افزایش تورم عمومی: رشد نرخ ارز همراه با تورم، انتظار افزایش بیشتر قیمتها را در میان مردم و کسبوکارها بالا میبرد؛ این میتواند مصرف، سرمایهگذاری و پسانداز را تحت تأثیر قرار دهد.
- فرار سرمایه، دلاریزه شدن اقتصاد و کاهش اعتماد به پول ملی: در شرایط ناپایدار، مردم و فعالان اقتصادی ترجیح میدهند داراییشان را به ارز تبدیل کنند؛ این روند نقدینگی را از ریال جدا میکند و نقدینگی باقیمانده بر ریال، ارزشش افت بیشتری میکند.
- افزایش هزینه واردات مواد اولیه و سرمایهای برای بنگاهها: صنایع و شرکتها که مواد اولیه یا ماشینآلات وارد میکنند، با هزینه بالاتر مواجه میشوند؛ سودآوری پایین میآید، سرمایهگذاری کاهش مییابد، و ممکن است تولید داخلی نیز تحت فشار قرار گیرد.
- شدت فشار بر دهکهای پایین درآمدی: کسانی که درآمدشان ثابت است و با ریال هزینه میکنند، بیشترین آسیب را میبینند؛ قدرت خرید کاهش مییابد، و دشواری تأمین مایحتاج روزمره افزایش مییابد.
۴. ارزیابی سیاستها و انتظارات بازار
- نرخ «رسمی / دولتی» دلار (نرخ پایه برای واردات، تجارت و حواله) توسط بانک مرکزی اعلام میشود، اما بازار آزاد — که به واقعیت تقاضا و عرضه نزدیکتر است — با نرخ بسیار بالاتر معامله میشود. این اختلاف نرخ، خود منجر به شکاف و رانت ارزی و پیچیدگی در سیاستگذاری میشود.
- کاهش ارزش ریال و فشار تورم، انگیزه برای «دلاریزه شدن» اقتصاد را افزایش داده است؛ مگر اینکه مداخلات پولی و مالی جدی برای تثبیت ارز صورت گیرد.
- اگر سیاستها به سمت کنترل نقدینگی، ثبات نرخ ارز، و تأمین ارز واردات و کالاهای اساسی برود، ممکن است فشار بر بازار ارز کاهش یابد؛ در غیر این صورت، احتمال جهش بیشتر قیمت دلار و ادامه روند نوسان وجود دارد.
۵. چشمانداز نزدیک و ریسکهای پیشرو
با توجه به وضعیت فعلی و ساختار اقتصادی:
- اگر وضعیت اقتصادی داخلی (تورم، بودجه، کسری ارزی) به همین منوال بماند، احتمال دارد نرخ دلار افزایش یابد و فاصله بین بازار رسمی و آزاد بیشتر شود.
- تحریمها، بیثباتی سیاست خارجی، و محدودیت در دسترسی به منابع ارزی خارجی میتوانند عرضه ارز را محدودتر و فشار بر بازار آزاد را تشدید کنند.
- در مقابل، اگر دولت بتواند سیاستهای تنظیم ارز، ثبات پولی، و کنترل نقدینگی را اجرا کند، ممکن است بازار ارز کمی آرامتر شود — اما برای بازگشت اعتماد عمومی به ریال و کاهش دلاریزاسیون، مسیر دشواری است.
۶. نتیجهگیری
آبان ۱۴۰۴ بازتابدهنده فاز دیگری از بحران ارزی در ایران است: دلار در بازار آزاد با رشد محسوس روبرو شد، نرخ رسمی نیز افزایش داشت، اما شکاف بین این دو نرخ عمق یافت. این وضعیت فشار مضاعفی بر معیشت مردم، بنگاهها و اقتصاد کلان وارد میکند. بدون اصلاحات ساختاری — در سیاست پولی، بودجه، تأمین ارز و ثبات اقتصادی — بعید است بازار ارز و در نتیجه تورم و مشکلات معیشتی بهبود یابند.
Wohh exactly what I was looking for, thanks for putting up.